మన్నారశాల నాగరాజ ఆలయం

అలప్పుజ జిల్లాలోని హరిఫాడ్‌లో అడవిని తలపించే ప్రశాంత వాతావరణంలో ఉన్న ఈ ఆలయం నాగారాధనకు ప్రసిద్ధి. స్థానిక పురాణం ప్రకారం పాములకు సేవ చేసిన దంపతులకు నాగరాజు అనుగ్రహించాడని చెబుతారు. ఇక్కడ వేలాది సర్ప విగ్రహాలు కనిపిస్తాయి. సంతానం కోసం భక్తులు ‘ఉరులి కమఝ్తల్’ వంటి ప్రత్యేక పూజలు చేస్తారు. ఈ ఆలయంలో ప్రధాన పూజారి మహిళ కావడం మరో ప్రత్యేకత.

కొట్టాయం సమీపంలోని ఈ ఆలయం శ్రీకృష్ణుడికి సమయానికి నైవేద్యం సమర్పించడంపై ఉన్న విశ్వాసాలకు ప్రసిద్ధి. ఆలయం తెల్లవారుజామున 2 గంటలకే తెరుచుకోవడం విశేషం. గ్రహణాల సమయంలోనూ ఆలయం మూసివేయరనే సంప్రదాయం ఉంది. ఉదయం నైవేద్యం అనంతరం శ్రీకృష్ణుడు ఇతర ఆలయాలకు వెళ్తాడనే స్థానిక విశ్వాసం కూడా ఉంది.

భద్రకాళి అమ్మవారికి అంకితమైన ఈ ఆలయంలో జరిగే భరణి ఉత్సవం ప్రత్యేకమైనది. ‘వెలిచప్పాడు’గా పిలిచే ఆలయ ప్రతినిధులు ఆధ్యాత్మిక స్థితిలోకి వెళ్లి పెద్దగా నినాదాలు చేస్తారు. సాధారణంగా విచిత్రంగా అనిపించే ఈ ఆచారం ఇక్కడ భక్తి వ్యక్తీకరణగా భావిస్తారు.

శివుడు, పార్వతీదేవిని కొలిచే ఈ ఆలయంలో దేవి రుతుచక్రానికి సంబంధించిన అరుదైన సంప్రదాయం ఉంది. ఈ సందర్భాన్ని ‘త్రిపుతారట్టు’ ఉత్సవంతో నిర్వహిస్తారు. ఆలయ సంప్రదాయం ప్రకారం కొన్ని లక్షణాలు కనిపించినప్పుడు విగ్రహాన్ని ప్రత్యేక గదిలో ఉంచి, నాలుగు రోజుల అనంతరం శుద్ధి కార్యక్రమాలు నిర్వహిస్తారు.

కొచ్చి సమీపంలోని ఈ ఆలయం ఆధ్యాత్మిక చికిత్సకు సంబంధించిన విశ్వాసాలకు ప్రసిద్ధి. ఆలయ ప్రాంగణంలోని పాల చెట్టుకు భక్తులు ఇనుప మేకులు కొట్టే సంప్రదాయం ఉంది. ప్రతికూల ప్రభావాలు తొలగిపోతాయనే నమ్మకంతో ఈ ఆచారం చేస్తారు. సాయంత్రం జరిగే ‘గురుతి పూజ’కు కూడా పెద్ద సంఖ్యలో భక్తులు వస్తారు.

తిరువనంతపురంలోని ఈ ఆలయం ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్రసిద్ధి చెందిన దేవాలయాల్లో ఒకటి. 2011లో మూసివున్న కొన్ని భాండాగారాలను తెరిచినప్పుడు భారీగా బంగారం, ఆభరణాలు, విలువైన వస్తువులు బయటపడటంతో ప్రపంచ దృష్టిని ఆకర్షించింది. వాటిలో వాల్ట్‌ బీ మాత్రం ఇప్పటికీ రహస్యంగానే ఉంది. దాని చుట్టూ అనేక పురాణ విశ్వాసాలు ఉన్నాయి.

కాసర్‌గోడ్‌లోని ఈ ఆలయం కేరళలోని ప్రత్యేకమైన సరస్సు ఆలయంగా ప్రసిద్ధి. ఇక్కడ ‘బబియా’ అనే మొసలి గురించి ఉన్న కథనం మరింత ఆసక్తికరం. ఆలయ ప్రసాదంతోనే అది జీవించేదని, చేపలు లేదా మనుషులకు హాని చేసేది కాదని స్థానికులు విశ్వసించారు. బబియా మరణం తర్వాత మరో మొసలి కనిపించడంతో ఈ కథనం మరింత ప్రాచుర్యం పొందింది.

కన్నూర్‌లోని ఈ ఆలయం సంప్రదాయ ఆలయ పద్ధతులకు భిన్నంగా జానపద ఆచారాలతో ప్రసిద్ధి చెందింది. తేయ్యం ద్వారా ముత్తప్పన్‌ను ఆరాధిస్తారు. తేయ్యం కళాకారుడిని దేవుడి రూపంగా భావించి భక్తులు నేరుగా మాట్లాడతారు. చేపలను ప్రసాదంగా అందించడం కూడా ఇక్కడి ప్రత్యేకత.

పెరుంబావూర్‌ సమీపంలోని దట్టమైన అడవిలో ఉన్న ఈ ఆలయం ప్రకృతితో ముడిపడిన పవిత్ర ప్రదేశంగా ప్రసిద్ధి. పరశురాముడు ప్రతిష్ఠించినట్లు చెప్పుకునే 108 దుర్గ ఆలయాల్లో ఇదొకటనే స్థానిక విశ్వాసం ఉంది. అడవి వాతావరణం, నిశ్శబ్దం, అక్కడి ఆచారాలు ఆలయానికి ప్రత్యేకమైన రహస్య వాతావరణాన్ని కల్పిస్తాయి.

కన్నూర్‌లోని తళిపరంబలో ఉన్న ఈ పురాతన శివాలయం 2,000 సంవత్సరాలకు పైగా చరిత్ర కలిగినదిగా స్థానికంగా భావిస్తారు. గర్భగుడిలోని శివలింగానికి నీడ కనిపించదనే నమ్మకం ఈ ఆలయాన్ని మరింత ఆసక్తికరంగా మార్చింది. తాంత్రిక సంప్రదాయాలకు కూడా ఈ ఆలయం ప్రత్యేకంగా నిలుస్తుంది.