9/11 25 Years: సెప్టెంబర్‌ 11 దాడులకు 25 ఏళ్లు... అమెరికా యుద్ధాలతో మారిపోయిన కోట్లాదిమంది జీవితాలు

9/11 25 Years: సెప్టెంబర్ 11, 2001.. అమెరికా చరిత్రలోనే కాదు, ప్రపంచ రాజకీయాల్లోనూ చెరగని ముద్ర వేసిన రోజు. అల్‌ఖైదాకు చెందిన 19 మంది ఉగ్రవాదులు నాలుగు ప్రయాణికుల విమానాలను హైజాక్ చేసి, న్యూయార్క్‌లోని వరల్డ్ ట్రేడ్ సెంటర్‌, వాషింగ్టన్‌లోని పెంటగాన్‌ను ఢీకొట్టించారు. ఈ దాడుల్లో దాదాపు 3,000 మంది ప్రాణాలు కోల్పోయారు. కానీ ఆ రోజు జరిగిన విషాదంతో కథ ముగియలేదు. అక్కడి నుంచి మొదలైన అమెరికా యుద్ధాలు ప్రపంచంలోని కోట్లాది కుటుంబాల జీవితాలను మరో రూపంలో మార్చేశాయి.

9/11 తర్వాత అమెరికా ప్రకటించిన ‘వార్ ఆన్ టెర్రర్’ క్రమంగా ఆఫ్ఘనిస్థాన్‌ నుంచి ఇరాక్‌, మధ్యప్రాచ్యం, దక్షిణాసియా, ఆఫ్రికా వరకు విస్తరించింది. బ్రౌన్ యూనివర్సిటీకి చెందిన కాస్ట్ ఆఫ్ వార్ ప్రాజెక్ట్ అంచనా ప్రకారం.. 2001 తర్వాత అమెరికా నేతృత్వంలోని యుద్ధాలు, వాటి పరోక్ష ప్రభావాలతో 45 లక్షల నుంచి 47 లక్షల మంది వరకు మరణించారు. ఇందులో సుమారు 9.4 లక్షల మంది నేరుగా యుద్ధాల్లో చనిపోగా, వ్యాధులు, ఆకలి, పోషకాహార లోపం, వైద్య సదుపాయాల కొరత వంటి కారణాలతో మరో 36 నుంచి 38 లక్షల మంది ప్రాణాలు కోల్పోయారు.

ఆఫ్ఘనిస్థాన్‌లో రెండు దశాబ్దాల యుద్ధం

9/11 జరిగిన నెల రోజుల్లోపే అమెరికా ఆఫ్ఘనిస్థాన్‌పై సైనిక చర్య ప్రారంభించింది. 2001 అక్టోబర్ 7న ‘ఆపరేషన్ ఎండ్యూరింగ్ ఫ్రీడం’ మొదలైంది. తాలిబన్లు కొద్ది వారాల్లోనే అధికారం కోల్పోయినా, యుద్ధం మాత్రం దాదాపు 20 ఏళ్ల పాటు కొనసాగింది. ఈ యుద్ధంలో ప్రత్యక్షంగా సుమారు 1.76 లక్షల మంది మరణించినట్లు అంచనాలు చెబుతున్నాయి. ఆకలి, వ్యాధులు, చికిత్స అందకపోవడం వల్ల మరింత మంది ప్రాణాలు కోల్పోయారు. యుద్ధానికి ముందు ఆఫ్ఘనిస్థాన్‌లో 62 శాతంగా ఉన్న ఆహార భద్రత సమస్యలు, ఆ తర్వాత 92 శాతానికి పెరిగాయి. 2021లో అమెరికా సైన్యం పూర్తిగా వెనక్కి వెళ్లిన తర్వాత తాలిబన్లు తిరిగి అధికారాన్ని చేపట్టారు.

ఇరాక్‌.. మరో భారీ మూల్యం

2003 మార్చి 19న అమెరికా ఇరాక్‌పై దాడి ప్రారంభించింది. సామూహిక విధ్వంసక ఆయుధాలు ఉన్నాయన్న ఆరోపణలే దాడికి ప్రధాన కారణాల్లో ఒకటిగా చెప్పబడ్డాయి. కానీ ఆ ఆయుధాలకు సంబంధించిన ఆరోపణలు తర్వాత తీవ్ర వివాదానికి దారితీశాయి. ఇరాక్ యుద్ధంలో ప్రత్యక్షంగా సుమారు 3.15 లక్షల మంది మరణించినట్లు అంచనాలు ఉన్నాయి. బాంబుల శబ్దాలు, కుటుంబ సభ్యుల అదృశ్యం, ఇళ్లను వదిలి వెళ్లాల్సిన పరిస్థితులు.. అక్కడి ప్రజలకు యుద్ధం అంటే కేవలం రాజకీయ నిర్ణయం కాదని, రోజువారీ జీవితాన్ని ఛిద్రం చేసిన అనుభవంగా మిగిలింది.

బాంబులు పడిన దేశాలు.. ఇళ్లు కోల్పోయిన ప్రజలు

భూయుద్ధాలతో పాటు పాకిస్థాన్‌, యెమెన్‌, సోమాలియా, ఆఫ్ఘనిస్థాన్‌, ఇరాక్‌, సిరియాల్లో అమెరికా డ్రోన్‌, వైమానిక దాడులు కూడా జరిగాయి. 2004 నుంచి పాకిస్థాన్‌లోనే 423 అమెరికా దాడులను పరిశోధకులు నమోదు చేశారు. వీటిలో వేలాది మంది మరణించినట్లు అంచనాలు ఉన్నాయి. అదేవిధంగా 2011లో లిబియాలో గడాఫీ ప్రభుత్వంపై జరిగిన సైనిక చర్యలో అమెరికా, నాటో దళాలు దాదాపు 9,700 వైమానిక దాడులు నిర్వహించాయి. 2014 తర్వాత ఇరాక్‌, సిరియాల్లో ఐఎస్ఐఎల్‌పై జరిగిన యుద్ధంలో కూడా వేల సంఖ్యలో బాంబులు ప్రయోగించబడ్డాయి. ఈ యుద్ధాల మరో పెద్ద మూల్యం నిర్వాసితుల రూపంలో కనిపించింది. కాస్ట్ ఆఫ్ వార్ ప్రాజెక్ట్ ప్రకారం.. ఆఫ్ఘనిస్థాన్‌, ఇరాక్‌, పాకిస్థాన్‌, యెమెన్‌, సోమాలియా, ఫిలిప్పీన్స్‌, లిబియా, సిరియాల్లో 3.8 కోట్ల మందికి పైగా ప్రజలు తమ ఇళ్లను వదిలి దేశం లోపల లేదా విదేశాల్లో ఆశ్రయం పొందాల్సి వచ్చింది.

అమెరికాకూ తప్పని యుద్ధ భారం

ఈ యుద్ధాల ప్రభావం అమెరికా సైనికులపై కూడా తీవ్రంగా పడింది. ఆఫ్ఘనిస్థాన్‌లో 8 లక్షల మందికి పైగా అమెరికా సైనికులు సేవలందించారు. వారిలో సుమారు 2,500 మంది మరణించగా, 20 వేల మందికి పైగా గాయపడ్డారు. ఇరాక్ యుద్ధంలో అమెరికా సైనికుల మరణాలు 3,481గా నమోదయ్యాయి. యుద్ధం నుంచి తిరిగొచ్చిన సైనికుల్లో మానసిక సమస్యలు, ముఖ్యంగా PTSD, తీవ్రంగా కనిపించాయి. పోస్ట్-9/11 యుద్ధాల్లో పోరాటంలో మరణించిన వారి కంటే ఆ తర్వాత ఆత్మహత్యలతో మరణించిన అమెరికా సైనికులు, మాజీ సైనికులు నాలుగు రెట్లు ఎక్కువగా ఉన్నారని కాస్ట్ ఆఫ్ వార్ ప్రాజెక్ట్ పేర్కొంది.

ఖర్చు ఎంతంటే..

రెండు దశాబ్దాల యుద్ధాలకు అమెరికా ఖర్చు సుమారు 5.8 ట్రిలియన్ డాలర్లుగా అంచనా. భవిష్యత్తులో మాజీ సైనికుల సంరక్షణకు మరో 2.2 ట్రిలియన్ డాలర్ల నుంచి 2.5 ట్రిలియన్ డాలర్ల వరకు ఖర్చయ్యే అవకాశం ఉంది. అంటే మొత్తం భారం కనీసం 8 ట్రిలియన్ డాలర్ల స్థాయికి చేరుతోంది. 25 ఏళ్లు గడిచినా యుద్ధాల ప్రభావం మాత్రం ముగియలేదు. ఒకవైపు అమెరికా తన భద్రత, ఉగ్రవాదంపై పోరాటం పేరుతో చేపట్టిన చర్యలను సమర్థించుకుంటుండగా.. మరోవైపు ఆ యుద్ధాల వల్ల ప్రాణాలు కోల్పోయిన కుటుంబాలు, నిర్వాసితులు, గాయపడిన సైనికులు వాటి మూల్యాన్ని ఇప్పటికీ చెల్లిస్తున్నారు. 9/11లో 3,000 మందికి చేరువైన ప్రాణనష్టంతో మొదలైన ప్రతీకార యుద్ధం.. 25 ఏళ్ల తర్వాత చూస్తే లక్షలాది ప్రాణాలు, కోట్లాది నిర్వాసితులు, ట్రిలియన్ల డాలర్ల ఖర్చుతో కూడిన సుదీర్ఘ అంతర్జాతీయ సంక్షోభంగా మారింది.