Cyclone Akvan: భారత్ తీరంవైపు అక్వాన్ తుపాను.. ఈ పేరును ఇరాన్ ఎందుకు పెట్టిందో తెలుసా?
బంగాళాఖాతంలో ఏర్పడిన అక్వాన్ తుపానుకు ఇరాన్ ఈ పేరు ఎందుకు సూచించింది? పర్షియన్ మహాకావ్యం షాహ్నామాలోని అక్వాన్ దివ్ పాత్రకు ఈ పేరుకు ఉన్న ఆసక్తికరమైన సంబంధం ఏమిటో తెలుసుకుందాం.
Cyclone Akvan: బంగాళాఖాతంలో ఏర్పడిన అక్వాన్ తుపాను శుక్రవారం (నవంబర్ 20) ఉదయం ఒడిశా తీరాన్ని తాకింది. గోపాల్పూర్ సమీపంలో శుక్రవారం ఉదయం 7.30 నుంచి 8.30 గంటల మధ్య తుపాను తీరం దాటినట్లు భారత వాతావరణ శాఖ (IMD) వెల్లడించింది. ఆ సమయంలో గంటకు 70 నుంచి 80 కిలోమీటర్ల వేగంతో గాలులు వీచాయి. అప్పుడప్పుడు గాలి వేగం 90 కిలోమీటర్లకు చేరింది. బలమైన గాలుల కారణంగా చెట్ల కొమ్మలు విరిగిపడటం, బలహీనమైన పైకప్పులు దెబ్బతినడం వంటి ప్రమాదాలు చోటుచేసుకునే అవకాశం ఏర్పడింది. భారీ వర్షాలు కూడా కురిశాయి. ఉదయం 8.30 గంటల సమయానికి తుపాను దక్షిణ ఒడిశా తీరానికి సమీపంలో ఉంది. పూరీకి సుమారు 130 కిలోమీటర్లు, విశాఖపట్నానికి 230 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్నట్లు సమాచారం. అయితే, ఈ తుపాను వార్తల్లో నిలవడానికి వాతావరణ పరిస్థితులే కారణం కాదు. దానికి పెట్టిన 'అక్వాన్' అనే పేరు కూడా ఆసక్తిని కలిగిస్తోంది. సాధారణంగా తుపాన్లకు పేర్లు పెట్టేటప్పుడు అవి ఏ దేశంలో ఏర్పడ్డాయి, ఎక్కడ తీరం దాటుతాయి అనే అంశాలను పరిగణనలోకి తీసుకోరు. ఇందుకోసం ప్రత్యేకమైన అంతర్జాతీయ విధానం ఉంది. అక్వాన్ పేరు వెనుక పర్షియన్ సాహిత్యానికి సంబంధించిన కథ ఉంది.
ఇరాన్ సూచించిన పేరు.. పర్షియన్ పురాణ పాత్ర
అక్వాన్ అనే పేరును ఇరాన్ సూచించింది. ఇది పర్షియన్ భాషలో ప్రసిద్ధి చెందిన 'షాహ్నామా' అనే మహాకావ్యంలోని ఒక పాత్ర పేరు. ఫిర్దౌసీ అనే కవి రచించిన ఈ కావ్యం పర్షియన్ సాహిత్యంలో అత్యంత ముఖ్యమైన రచనల్లో ఒకటిగా గుర్తింపు పొందింది. ఇందులో అక్వాన్ దివ్ అనే మాయలు చేసే శక్తిమంతమైన రాక్షసుడి ప్రస్తావన ఉంటుంది. కథ ప్రకారం.. అక్వాన్ దివ్ అడవి గాడిద రూపంలో కనిపిస్తూ వీరుడు రుస్తమ్ను మోసం చేయడానికి ప్రయత్నిస్తాడు. రుస్తమ్ దగ్గరకు రాగానే మాయమవుతుంటాడు. ఒకసారి నిద్రిస్తున్న రుస్తమ్ను ఆకాశంలోకి ఎత్తుకెళ్లి, పర్వతంపై పడేయాలా? సముద్రంలోకి విసరాలా? అని అడుగుతాడు. ఆ రాక్షసుడు తాను కోరిన దానికి విరుద్ధంగా చేస్తాడని రుస్తమ్కు తెలుసు. అందుకే తనను పర్వతంపై పడేయాలని కోరుతాడు. అక్వాన్ అతడిని సముద్రంలోకి విసిరేస్తాడు. అయితే రుస్తమ్ ప్రాణాలతో బయటపడి, చివరకు ఆ రాక్షసుడిని పట్టుకుంటాడు. ఈ కథలో అక్వాన్ మాయ, మోసం, బలానికి ప్రతీకగా కనిపిస్తాడు.
తుపాన్లకు పేర్లు ఎలా నిర్ణయిస్తారు?
ఉత్తర హిందూ మహాసముద్ర ప్రాంతంలో తుపాన్లకు పేర్లు పెట్టేందుకు ప్రపంచ వాతావరణ సంస్థ (WMO), ఐక్యరాజ్యసమితి ఆసియా-పసిఫిక్ ఆర్థిక, సామాజిక కమిషన్ (UNESCAP) ఆధ్వర్యంలో ప్రత్యేక వ్యవస్థ పనిచేస్తుంది. ఇందులో భారత్తో పాటు మొత్తం 13 దేశాలు సభ్యులుగా ఉన్నాయి. ఒక్కో దేశం 13 పేర్ల చొప్పున సూచించడంతో జాబితాలో మొత్తం 169 పేర్లు ఉన్నాయి. ఈ కొత్త జాబితాను 2020 ఏప్రిల్లో ఆమోదించారు. ఈ జాబితాలో ఇరాన్ కూడా ఒక సభ్యదేశం. తుపాను నిర్దిష్ట ప్రమాణాలకు చేరుకున్నప్పుడు న్యూఢిల్లీలోని ప్రాంతీయ ప్రత్యేక వాతావరణ కేంద్రం జాబితాలో తదుపరి పేరును కేటాయిస్తుంది. అందుకే గతంలో బంగ్లాదేశ్ సూచించిన 'అర్నబ్', భారత్ సూచించిన 'మురాసు' పేర్లతో తుపానులు వచ్చాయి. ఇప్పుడు ఇరాన్ వంతులో వచ్చిన పేరు అక్వాన్. తుపానుకు ఏ దేశం పేరు సూచించిందన్నది ఒక విషయం అయితే, అది ఏ దేశ తీరాన్ని తాకుతుందన్నది మరో విషయం. పేర్ల జాబితా ముందుగా నిర్ణయించిన క్రమంలో కొనసాగుతుంది. అందువల్ల ఇరాన్ సూచించిన అక్వాన్ తుపాను భారత్ తీరాన్ని తాకడం యాదృచ్ఛికమే. ఒక తుపాను పేరు వెనుక అంతర్జాతీయ సహకారంతో పాటు శతాబ్దాల నాటి సాహిత్య, పురాణ సంప్రదాయం కూడా ఎలా ఉంటుందో అక్వాన్ ఉదాహరణగా నిలుస్తోంది.




