Nobel Prize 2026: విశ్వం రహస్యాలు విప్పిన ‘ఐస్‌క్యూబ్’.. హాల్జెన్‌కు నోబెల్!

Nobel Prize 2026: భౌతిక శాస్త్రంలో విశ్వం అత్యంత లోతైన రహస్యాలను ఛేదించే దిశగా విశేష కృషి చేసిన అమెరికా శాస్త్రవేత్త ఫ్రాన్సిస్ హాల్జెన్‌ను ఈ ఏడాది (2026) ప్రతిష్ఠాత్మక నోబెల్ బహుమతి వరించింది. అమెరికాలోని విస్కాన్సిన్-మాడిసన్ విశ్వవిద్యాలయానికి చెందిన ఆయన, దక్షిణ ధ్రువంలో పటిష్టమైన 'ఐస్‌క్యూబ్ న్యూట్రినో అబ్జర్వేటరీ'ని ఏర్పాటు చేసి, అత్యంత శక్తివంతమైన ఖగోళ న్యూట్రినోలను కనుగొనడంలో కీలక పాత్ర పోషించారు. ఈ చారిత్రాత్మక పరిశోధనలకు గాను రాయల్ સ્వీడిష్ అకాడమీ ఆఫ్ సైన్సెస్ మంగళవారం హాల్జెన్‌కు నోబెల్ బహుమతిని ప్రకటించింది.

ఏమిటీ న్యూట్రినోలు? విశ్వాంతరాళానికి అద్దం పట్టే కణాలు

విశ్వమంతటా వ్యాపించి ఉండే అతి సూక్ష్మ కణాలే ఈ న్యూట్రినోలు. ఇవి క్షణక్షణం మన శరీరాలను, భూగోళాన్ని కూడా దాటుకుని నిరంతరం ప్రయాణిస్తూనే ఉంటాయి. అయితే, ఇతర పదార్థాలతో వీటికి ఉండే చర్య అత్యల్పం కావడంతో వీటి ఉనికిని గుర్తించడం అత్యంత సంక్లిష్టమైన పని. ఏదైనా అణు కేంద్రకాన్ని అరుదుగా ఢీకొట్టినప్పుడు మాత్రమే ఇవి తమ ఉనికిని బయటపెడతాయి.

విశ్వంలోని అత్యంత శక్తివంతమైన ప్రక్రియల నుంచి పుట్టే ఈ న్యూట్రినోలు, ప్రయాణ మార్గంలో తమ దిశను గానీ, శక్తిని గానీ కోల్పోవు. అందుకే, విశ్వంలో ఎక్కడో సుదూరాన జరుగుతున్న వినాశకరమైన ఖగోళ ప్రక్రియల గుట్టు విప్పే కీలక సమాచార వాహకాలుగా ఇవి పనిచేస్తాయి.

మంచు కొండల్లో ప్రయోగం.. 'ఐస్‌క్యూబ్' రూపుదిద్దుకుందిలా

దక్షిణ ధ్రువంలోని స్వచ్ఛమైన, మైళ్ల కొద్దీ పరుచుకున్న దట్టమైన మంచును ఉపయోగించి ఈ న్యూట్రినోలను బంధించవచ్చని ఫ్రాన్సిస్ హాల్జెన్ 1988లోనే సరికొత్త ప్రతిపాదన చేశారు. మంచు పొరల్లో న్యూట్రినో అణు కేంద్రకంతో ఢీకొన్నప్పుడు వెలువడే స్వల్ప కాంతిని సున్నితమైన సెన్సార్ల ద్వారా పసిగట్టవచ్చని ఆయన ఊహించారు.

భూకంపాలు లేని స్థిరమైన భౌగోళిక ప్రాంతం కావడం, ఇతర రేడియేషన్ల జోక్యం తక్కువగా ఉండటంతో దక్షిణ ధ్రువ ప్రాంతం ఈ ప్రయోగానికి అనువైన వేదికగా మారింది. ఈ ఆలోచన ఆధారంగా ఒక క్యూబిక్ కిలోమీటరు విస్తీర్ణంలో వేల సంఖ్యలో సెన్సార్లతో కూడిన 'ఐస్‌క్యూబ్ అబ్జర్వేటరీ' నిర్మాణాన్ని 2011 నాటికి పూర్తి చేశారు. ఈ ప్రయోగం ద్వారానే సౌర వ్యవస్థకు ఆవల నుంచి వస్తున్న అత్యంత శక్తివంతమైన న్యూట్రినోలను తొలిసారిగా శాస్త్రవేత్తలు గుర్తించగలిగారు.

ఖగోళ శాస్త్రంలో కొత్త శకం.. నోబెల్ కమిటీ ప్రశంసలు

అంతర్జాతీయ శాస్త్రవేత్తల బృందానికి నాయకత్వం వహించి ఈ అద్భుతమైన పరిశోధనా వ్యవస్థను అందించిన ఫ్రాన్సిస్ హాల్జెన్ పట్టుదలను, దార్శనికతను నోబెల్ కమిటీ ఫర్ ఫిజిక్స్ ఛైర్మన్ మార్క్ పియర్స్ విశేషంగా కొనియాడారు. హాల్జెన్ కృషి వల్ల ఖగోళ శాస్త్రంలో ఒక నూతన శకం ప్రారంభమైందని ప్రశంసించారు.

ఐస్‌క్యూబ్ ద్వారా లభించే సమాచారం భవిష్యత్తులో విశ్వంలోని భయంకరమైన ప్రక్రియల గురించి కొత్త విషయాలను వెల్లడించడమే కాకుండా, మునుపెన్నడూ తెలియని రహస్యాలను బహిర్గతం చేయడానికి ఒక విప్లవాత్మక మార్గాన్ని సుగమం చేసిందని నిపుణులు ఆశాభావం వ్యక్తం చేస్తున్నారు.