US-Iran War: యుద్దం ముగింపుకు మళ్లీ ప్రయత్నాలు... ఈసారైనా ఫలిస్తాయా?

US-Iran War: నెలల తరబడి కొనసాగుతున్న అమెరికా–ఇరాన్ యుద్ధానికి తెరపడే అవకాశాలు మరోసారి కనిపిస్తున్నాయి. అయితే ఈసారి మాటలు మాత్రమే కాదు.. ఇరువైపులా దౌత్య మార్గాలను వెతుకుతున్న సంకేతాలు కూడా వెలువడుతున్నాయి. అమెరికా అధ్యక్షుడు డొనాల్డ్ ట్రంప్ యుద్ధం ముగింపు దశకు చేరుకుంటోందని ఆశాభావం వ్యక్తం చేయగా, ఇరాన్ కూడా దౌత్య పరిష్కారానికి తలుపులు పూర్తిగా మూసివేయలేదని స్పష్టం చేస్తోంది. కానీ అసలు ప్రశ్న ఒక్కటే...ఈ ప్రయత్నాలు నిజంగా ఒప్పందం వరకు వెళ్తాయా? సెప్టెంబర్ 16న ట్రంప్ మాట్లాడుతూ అమెరికా–ఇరాన్ యుద్ధం “ముగింపుకు దగ్గరగా” ఉండాలని ఆశిస్తున్నట్లు చెప్పారు. అంతేకాదు, ఇరాన్ అధికారులతో అమెరికా నేరుగా సంప్రదింపులు జరుపుతోందని, టెహ్రాన్ కూడా ఒప్పందం కుదుర్చుకోవడానికి ఆసక్తిగా ఉందని పేర్కొన్నారు. ఇరాన్ వైపు నుంచి ఇటీవల దౌత్య పరిష్కారంపై వచ్చిన సంకేతాలు కూడా ఈ వ్యాఖ్యలకు కొంత బలం చేకూరుస్తున్నాయి. అయితే ఇప్పటివరకు తుది ఒప్పందం కుదిరిందని చెప్పే పరిస్థితి లేదు. గతంలో కూడా అమెరికా–ఇరాన్ మధ్య చర్చలు పలుమార్లు మొదలై, చివరి దశలో నిలిచిపోయాయి. అందుకే తాజా పరిణామాలను యుద్ధం ముగిసినట్లుగా కాకుండా, మరోసారి తెరుచుకుంటున్న దౌత్య అవకాశంగా చూడాల్సి ఉంటుంది.

పాకిస్థాన్ మరోసారి కీలకంగా మారుతుందా?

ఈ పరిణామాల మధ్య పాకిస్థాన్ కూడా తన దౌత్య ప్రయత్నాలను కొనసాగిస్తోంది. ఇరాన్ విదేశాంగ మంత్రి అబ్బాస్ అరాఘ్చీ, పాకిస్థాన్ ఆర్మీ చీఫ్ అసిమ్ మునీర్ మధ్య ఫోన్ సంభాషణ జరిగినట్లు ఇరాన్ మీడియా వెల్లడించింది. ప్రాంతీయ పరిణామాలు, యుద్ధ పరిస్థితి, శాంతి ప్రయత్నాలపై ఇద్దరూ చర్చించినట్లు సమాచారం. ఇది యాదృచ్ఛిక పరిణామం కాదు. అమెరికా–ఇరాన్ మధ్య గతంలో కూడా పాకిస్థాన్ మధ్యవర్తిత్వానికి ప్రయత్నించింది. 2026 ఏప్రిల్‌లో ఇస్లామాబాద్ చర్చల ద్వారా రెండు దేశాల మధ్య తాత్కాలిక కాల్పుల విరమణకు మార్గం ఏర్పడింది. అయితే ఆ తర్వాత శాశ్వత పరిష్కారం మాత్రం సాధ్యం కాలేదు. ఇప్పుడు మళ్లీ అదే దేశం దౌత్య వేదికగా ముందుకు రావడం ఆసక్తికరంగా మారింది. అయితే పాకిస్థాన్‌కు రెండు వైపులా ఉన్న సంబంధాలు ఈ ప్రక్రియను సులభం చేయవు. అమెరికాతో వ్యూహాత్మక సంబంధాలు కొనసాగించాల్సి ఉండగా, ఇరాన్‌తో సరిహద్దు, భద్రత, ప్రాంతీయ సంబంధాలను కూడా పరిగణనలోకి తీసుకోవాల్సి ఉంది.

చైనా పాత్ర కూడా కీలకమే

అరాఘ్చీ సెప్టెంబర్ 16న బీజింగ్‌లో చైనా విదేశాంగ మంత్రి వాంగ్ యీతో సమావేశమయ్యారు. ఈ సందర్భంగా ఇరాన్ ప్రాంతంలో శాంతిని కోరుకుంటోందని, అదే సమయంలో తన సార్వభౌమ హక్కులను కాపాడుకోవడానికి సిద్ధంగా ఉందని సంకేతాలిచ్చింది. చైనా మాత్రం అమెరికా, ఇరాన్‌లు సంయమనం పాటించి తిరిగి చర్చల బాట పట్టాలని పిలుపునిచ్చింది. ముఖ్యంగా హోర్ముజ్ జలసంధి అంశం ఇప్పుడు చర్చల్లో కీలకంగా మారింది. ప్రపంచ ఇంధన సరఫరాకు అత్యంత ముఖ్యమైన ఈ సముద్ర మార్గంలో ఉద్రిక్తత కొనసాగితే చమురు, గ్యాస్ రవాణాపై ప్రభావం పడుతుంది. అందుకే యుద్ధం కేవలం అమెరికా, ఇరాన్‌ల సమస్యగా మిగలకుండా ప్రపంచ ఆర్థిక వ్యవస్థపైనా ప్రభావం చూపుతోంది. చైనా కూడా ఈ జలమార్గాన్ని త్వరగా తెరవాలని కోరుతోంది.

మరి ఈసారైనా ఒప్పందం సాధ్యమేనా?

ప్రస్తుతం పరిస్థితి చూస్తే దౌత్యానికి మరో అవకాశం ఏర్పడిందని చెప్పొచ్చు. అమెరికా వైపు నుంచి యుద్ధం ముగింపు గురించి బహిరంగంగా మాట్లాడటం, ఇరాన్ వైపు నుంచి దౌత్య పరిష్కారంపై సానుకూల సంకేతాలు రావడం, పాకిస్థాన్ మధ్యవర్తిత్వ ప్రయత్నాలు, చైనా ఒత్తిడి ఇవన్నీ ఒకే దిశను సూచిస్తున్నాయి. కానీ అసలు అడ్డంకులు ఇంకా అలాగే ఉన్నాయి. ఇరాన్ తన సార్వభౌమత్వం, భద్రత, అణు కార్యక్రమంపై హక్కులను కాపాడుకోవాలని కోరుతోంది. అమెరికా మాత్రం ఇరాన్ సైనిక, అణు సామర్థ్యాలపై పరిమితులు విధించాలని చూస్తోంది. ఈ రెండు వైఖరుల మధ్య ఏ స్థాయిలో రాజీ కుదురుతుందన్నదే కీలకం. అందుకే ప్రస్తుత దశను “యుద్ధం ముగిసింది” అని కాకుండా.. “ముగింపు కోసం మరోసారి చర్చలకు తలుపులు తెరుచుకున్నాయి” అని చెప్పడం సరైనది. రాబోయే రోజుల్లో ప్రత్యక్ష చర్చలు మొదలవుతాయా, మధ్యవర్తుల ద్వారా మార్గం సుగమమవుతుందా, లేక మరోసారి మాటలు మధ్యలోనే ఆగిపోతాయా అన్నదే ఇప్పుడు ప్రపంచం దృష్టిని ఆకర్షిస్తోంది.