Mancherial: ఆదివాసీ సంస్కృతికి దర్పణం.. దండారి దండి ఉత్సవాలు!

Mancherial: మంచిర్యాల& కొమరం భీం జిల్లా అడవుల్లో ఆదివాసీ సంబరాలు అంబరాన్నంటుతున్నాయి. తరతరాలుగా వస్తున్న ఆచార సంప్రదాయాలను కాపాడుకుంటూ గిరిజనులు దండారి దండి ఉత్సవాలను ఘనంగా నిర్వహిస్తున్నారు. డప్పుల దరువులు.. గజ్జెల మోతలు.. నెమలి పించాల అలంకరణలతో గుస్సాడీలు చేసే నృత్యాలు ప్రత్యేక ఆకర్షణగా నిలుస్తున్నాయి. కేవలం వినోదానికే పరిమితం కాకుండా ఆదివాసీల ఐకమత్యం, ఆధ్యాత్మిక విశ్వాసాలు, సాంస్కృతిక వారసత్వానికి ఈ పండుగ ప్రతీకగా నిలుస్తోంది.

గుస్సాడీల వేషధారణ ప్రత్యేక ఆకర్షణ

దండారి ఉత్సవాల్లో గుస్సాడీల పాత్ర అత్యంత కీలకం. నెత్తిపై నెమలి పించం, దుప్పి కొమ్ములతో కూడిన కిరీటం, ఒంటినిండా బూడిద, ముఖానికి నల్లని రంగు, నడుముకు గజ్జెలతో గుస్సాడీలు ప్రత్యేక వేషధారణలో కనిపిస్తారు. ఆశ్వీయుజ పౌర్ణమి మరుసటి రోజు భోగి పండుగతో ప్రారంభమయ్యే దీక్షను కఠిన నియమ నిష్ఠలతో ఆచరిస్తారు. చలిని సైతం లెక్కచేయకుండా, నేలపైనే నిద్రిస్తూ భక్తిశ్రద్ధలతో పండుగలో పాల్గొంటారు.

ఆరు రకాల కోలాలు.. ఒక్కో నృత్యానికో ప్రత్యేకత

దండారి పండుగలో ఆరు రకాల నృత్యాలు ప్రధాన ఆకర్షణగా నిలుస్తాయి. భేటికోలా, మాన్‌కోలా, సదర్‌కోలా, కోడల్‌కోలా, సార్‌కోలా, కలివల్‌కోలా పేర్లతో వీటిని ప్రదర్శిస్తారు. ఒక గూడెం నుంచి మరో గూడేనికి వచ్చిన దండారి బృందానికి ఎదురేగి స్వాగతం పలికే సమయంలో భేటికోలా చేస్తారు. పగటిపూట సమూహంగా లయబద్ధంగా చేసే నృత్యం మాన్‌కోలా. గ్రామ కూడళ్లలో అందరి సమక్షంలో ప్రదర్శించేది సదర్‌కోలా. గోత్ర సంప్రదాయాలకు అనుగుణంగా కోడల్‌కోలా నిర్వహిస్తారు. విడిది ముగించుకుని తిరిగి వెళ్లే సమయంలో సార్‌కోలాతో వీడ్కోలు పలుకుతారు. ఇక గోండి పాటలు, రేలారేలా ఆటపాటల మధ్య సాగేది కలివల్‌కోలా.

విడిది సంప్రదాయంతో ఐకమత్యం

దండారి పండుగలో విడిది సంప్రదాయం ప్రత్యేకతను సంతరించుకుంది. ఒక గూడెం నుంచి మరో గూడేనికి దండారి బృందాలు కాలినడకన వెళ్లి అక్కడి ప్రజలతో కలిసి సంబరాలు జరుపుకుంటాయి. రాత్రివేళల్లో సాగే ఈ పర్యటనల్లో గోండి పాటలు, హాస్య నాటికలు, రేలారేలా ఆటలు ప్రత్యేక ఆకర్షణగా నిలుస్తాయి. ఆడవారి వేషధారణలో ఉండే పోరీలు మంగళహారతులు పట్టి అతిథులకు స్వాగతం పలుకుతారు. ఈ సంప్రదాయం రెండు గూడేల మధ్య స్నేహసంబంధాలను మరింత బలోపేతం చేస్తుంది.

పద్మల్‌పురి కాకో ఆలయంలో ప్రత్యేక పూజలు

మంచిర్యాల జిల్లా దండేపల్లి మండలం గుడిరేవు గోదావరి తీరంలోని పద్మల్‌పురి కాకో ఆలయం దండారి ఉత్సవాలకు ప్రధాన కేంద్రంగా నిలుస్తోంది. తెలంగాణతో పాటు మహారాష్ట్ర, ఛత్తీస్‌గఢ్ ప్రాంతాల నుంచి ఆదివాసీలు పెద్ద సంఖ్యలో తరలివచ్చి ప్రత్యేక పూజలు నిర్వహిస్తారు. డప్పుల దరువులు, గుస్సాడీల నృత్యాలు, గోండి గీతాలతో ఆలయ పరిసరాలు పండుగ శోభను సంతరించుకుంటాయి. దీపావళి అనంతరం నిర్వహించే కొలబొడి కార్యక్రమంతో ఉత్సవాలు ముగుస్తాయి.

మొత్తంగా దండారి దండి పండుగ ఆదివాసీల జీవన విధానానికి, ప్రకృతితో వారి అనుబంధానికి, తరతరాలుగా వస్తున్న సాంస్కృతిక వారసత్వానికి ప్రతిబింబంగా నిలుస్తోంది. ఆధునిక కాలంలోనూ తమ మూలాలను మరువకుండా సంప్రదాయాలను భావితరాలకు అందిస్తున్న గిరిజనుల సంస్కృతి ప్రత్యేక గుర్తింపును చాటుతోంది.