World Sanskrit Day 2026: వేదాల నుంచి నేటి వరకు... దేవభాష గొప్పదనం ఇదే

World Sanskrit Day 2026: మానవ నాగరికతకు, ఆధ్యాత్మిక చింతనకు, శాస్త్రీయ విజ్ఞానానికి మూలస్తంభంగా నిలిచే పవిత్ర భాష సంస్కృతం. భారతీయ సంస్కృతి, వేద వాఙ్మయం, శాస్త్రాలు సమస్తం ఈ ‘దేవభాష’లోనే నిక్షిప్తమై ఉన్నాయి. ప్రతి సంవత్సరం శ్రావణ పౌర్ణమి నాడు ప్రపంచవ్యాప్తంగా ‘ప్రపంచ సంస్కృత దినోత్సవం’ జరుపుకోవడం ఒక దివ్యమైన సాంప్రదాయం. 3,500 సంవత్సరాల కంటే ప్రాచీనమైన చరిత్ర కలిగిన ఈ భాషా వైభవాన్ని, వేదాల కాలం నుండి నేటి ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ యుగం వరకు సంస్కృతం సాధించిన విశిష్టతను వివరంగా విశ్లేషించుకుందాం.

చారిత్రక నేపథ్యం

భారత ప్రభుత్వ విద్యా మంత్రిత్వ శాఖ 1969లో శ్రావణ పౌర్ణమి రోజున సంస్కృత దివస్ జరుపుకోవాలని నిర్ణయించింది. ప్రాచీన కాలంలో గురుకులాల్లో విద్యాభ్యాసం, వేదాధ్యయనం ఈ పవిత్ర శ్రావణ పౌర్ణమి నాడే ప్రారంభమయ్యేవి. అంతేకాదు, సంస్కృత భాషా పరిరక్షణకు, అధ్యయనానికి ‘యునెస్కో’ , ‘సంస్కృత భారతి’ వంటి సంస్థలు అంతర్జాతీయ స్థాయిలో విశేష కృషి చేస్తున్నాయి. వీటి కృషి కారణంగానే సంస్కృత భాష నేటికీ మనుగడలో ఉన్నది.

దేవభాష విశిష్టత ... ప్రధాన గణాంకాలు, వాస్తవాలు

క్రీస్తుపూర్వం 6వ - 5వ శతాబ్దానికి చెందిన మహర్షి పాణిని రాసిన ‘అష్టాధ్యాయి’ గ్రంథంలో 8 అధ్యాయాలు, సుమారు 4,000 సూత్రాలతో సంస్కృత వ్యాకరణానికి అద్భుతమైన శాస్త్రీయ రూపాన్ని ఇచ్చారు. ప్రపంచంలోని భాషలన్నింటిలోకి సంస్కృతం అత్యంత స్పష్టమైన ఉచ్చారణ, ఖచ్చితమైన వ్యాకరణ సూత్రాలు కలిగి ఉండటం వల్ల కంప్యూటర్ కోడింగ్, ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్, కంప్యూటేషనల్ లింగ్విస్టిక్స్ రంగానికి అత్యంత అనుకూలమైన భాషగా ప్రపంచ పరిశోధకులు గుర్తించారు. ఇక, కర్ణాటక రాష్ట్రంలోని శివమొగ్గ జిల్లాలో ఉన్న 'మత్తూరు' గ్రామంలో ఇప్పటికీ ప్రజలందరూ నిత్య జీవితంలో సంస్కృతంలోనే సంభాషించడం విశేషం. ఇక ఇదిలా ఉంటే, 2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం భారతదేశంలో సంస్కృతాన్ని మాతృభాషగా మాట్లాడుతున్నవారు సుమారు 25,000 మంది ఉండగా, ధారాళంగా సంస్కృతం మాట్లాడగలిగే వారు ప్రపంచవ్యాప్తంగా 2,00,000 మంది వరకు ఉన్నారు.

ప్రపంచ భాషలకు తల్లిలాంటి భాష

1786లో ఇంగ్లీష్ భాషావేత్త విలియం జోన్స్ పరిశోధన ప్రకారం ఐరోపా ఖండంలోని లాటిన్, గ్రీక్ భాషలకు సంస్కృతానికి అత్యంత దగ్గరి సంబంధం ఉందనే విషయం వెల్లడైంది. అంతేకాకుండా భారతదేశంలోని హిందీ, బెంగాలీ, మరాఠీ, గుజరాతీతో పాటు అనేక దక్షిణాది భాషల శబ్దజాలానికి సంస్కృతమే మూలం. మహాభారతం, రామాయణం, వేదాలు, ఉపనిషత్తులు, భగవద్గీత వంటి పవిత్ర గ్రంథాలన్నీ సంస్కృతంలోనే రచించబడ్డాయి. వ్యాస మహర్షి, కాళిదాసు, పతంజలి, ఆది శంకరాచార్య వంటి మహనీయులు ఈ భాష ద్వారానే ప్రపంచానికి జ్ఞానామృతాన్ని అందించారు. అంతేకాదు, నేటి తరం కేవలం ఒక పవిత్ర పూజా భాషగానే కాకుండా, ప్రాచీన విజ్ఞాన సంపదను, శాస్త్రీయ మూలాలను తెలుసుకోవడానికి సంస్కృతాన్ని అభ్యసించాల్సిన అవసరం ఎంతైనా ఉంది. ఈ దివ్య భాషను పరిరక్షించి, భావితరాలకు అందించడమే మన పూర్వీకులకు ఇచ్చే నిజమైన నివాళి.