Police Investigation: 'థర్డ్ డిగ్రీ' సరే.. ఫస్ట్, సెకండ్ డిగ్రీల గురించి తెలుసా? తెలుసుకోవాల్సిన విషయాలు!

Police Investigation: నేర పరిశోధన, పోలీసు విచారణల సందర్భాల్లో మనం సినిమాల్లోనూ, నిజ జీవితంలోనూ 'థర్డ్ డిగ్రీ' అనే పదాన్ని తరచూ వింటూనే ఉంటాం. ఏదైనా తీవ్రమైన నేరం జరిగినప్పుడు నిందితుల నుంచి నిజాలు రాబట్టేందుకు పోలీసులు థర్డ్ డిగ్రీ ప్రయోగించారనే వార్తలు నిత్యం పతాక శీర్షికల్లో కనిపిస్తుంటాయి. అయితే థర్డ్ డిగ్రీ గురించి తెలిసిన చాలామందికి అసలు ఫస్ట్ డిగ్రీ, సెకండ్ డిగ్రీ అంటే ఏమిటి? పోలీసుల విచారణ విధానంలో వాటి ప్రాముఖ్యత ఏంటి? అనే విషయాలపై పెద్దగా అవగాహన ఉండదు. చట్టపరమైన విచారణ ప్రక్రియలో ఈ మూడు స్థాయిలకు నిర్దిష్టమైన నిర్వచనాలు ఉన్నాయి.

పోలీస్ పరిశోధనలో మొట్టమొదటి దశను 'ఫస్ట్ డిగ్రీ' అని పిలుస్తారు. ఒక వ్యక్తిపై ఏదైనా నేరం కింద కేసు నమోదైనప్పుడు, నిందితుడిని అదుపులోకి తీసుకోవడం లేదా అరెస్టు చేసి నేరుగా పోలీస్ స్టేషన్‌కు తీసుకురావడాన్ని ఫస్ట్ డిగ్రీ అంటారు. ఈ ప్రారంభ దశలో నిందితుడి ప్రాథమిక వివరాలు సేకరిస్తారు. నేరం జరిగిన ప్రదేశం, సంఘటన వివరాలు, వ్యక్తిగత సమాచారం నమోదు చేస్తారు. కేవలం నిందితుడిని చట్టపరమైన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకోవడమే ఫస్ట్ డిగ్రీ ముఖ్య ఉద్దేశం.

ఆ తర్వాత వచ్చే రెండవ దశను 'సెకండ్ డిగ్రీ' అంటారు. పోలీస్ స్టేషన్‌కు తీసుకువచ్చిన నిందితుడి పూర్తి స్టేట్‌మెంట్‌ను లిఖితపూర్వకంగా రికార్డ్ చేయడం, నేరానికి సంబంధించిన ప్రాథమిక ఆధారాలు సేకరించడం ఇందులో భాగం. అనంతరం చట్ట నిబంధనల ప్రకారం 24 గంటల లోపు సదరు వ్యక్తిని న్యాయమూర్తి ఎదుట హాజరుపరచాలి. కోర్టు అనుమతితో నిందితుడిని రిమాండ్‌కు తరలించడం, జైలుకు పంపడం లేదా బెయిల్ పిటిషన్ల దాఖలు ప్రక్రియను సెకండ్ డిగ్రీగా పరిగణిస్తారు. కోర్టు బెయిల్ మంజూరు చేసే సమయంలో రూ. 10 వేలు లేదా రూ. 50 వేలు పూచీకత్తు బాండ్లు సమర్పించాల్సి ఉంటుంది.

ఇక చివరిదైన 'థర్డ్ డిగ్రీ' అనేది ఇంటరాగేషన్ లేదా తీవ్ర విచారణకు సంబంధించినది. తీవ్ర నేరాల్లో వాస్తవాలు నిగ్గుతేల్చడానికి కొందరు అధికారులు అనుసరించే బలప్రయోగం, భౌతిక దాడి, తీవ్రమైన మానసిక ఒత్తిడిని థర్డ్ డిగ్రీగా పిలుస్తారు. నిందితుల నుంచి రహస్య సమాచారం, సాక్ష్యాలు రాబట్టే క్రమంలో తీవ్రంగా కొట్టడం, చిత్రహింసలకు గురిచేయడం ఈ కోవలోకి వస్తాయి. అయితే భారత రాజ్యాంగం, సుప్రీంకోర్టు మార్గదర్శకాల ప్రకారం పోలీసు విచారణలో థర్డ్ డిగ్రీ ప్రయోగించడం పూర్తిగా చట్టవిరుద్ధం. కస్టోడియల్ హింసకు పాల్పడిన అధికారులపై క్రిమినల్ కేసులు నమోదు కావడమే కాకుండా, బాధితులకు ప్రభుత్వాలు రూ. 5 లక్షలు నుంచి రూ. 10 లక్షలు వరకు నష్టపరిహారం చెల్లించాల్సి వచ్చిన సందర్భాలు ఉన్నాయి.

సాధారణ పౌరులు తమ చట్టపరమైన హక్కులను తెలుసుకోవడం ద్వారా పోలీసుల నుంచి ఎదురయ్యే అన్యాయమైన వేధింపులను అడ్డుకోవచ్చు. నిందితుడిని అరెస్టు చేసిన సమయం నుంచి న్యాయవాది సహాయం పొందే హక్కు రాజ్యాంగం కల్పించింది. లాయర్ ఫీజుల నిమిత్తం సామాన్యులు రూ. 20 వేలు వరకు ఖర్చు చేయాల్సి వచ్చినప్పటికీ, ఉచిత న్యాయ సహాయం పొందే అవకాశం కూడా అందుబాటులో ఉంది. పోలీసుల పనితీరులో ఫస్ట్ డిగ్రీ, సెకండ్ డిగ్రీ అనేవి చట్టబద్ధమైన సాధారణ ప్రక్రియలు కాగా, థర్డ్ డిగ్రీ అనేది చట్టం ఏమాత్రం ఆమోదించని తీవ్ర చర్యగా న్యాయ నిపుణులు స్పష్టం చేస్తున్నారు.