Airavatesvara Temple: ఐరావతానికి శాపం... యముడికి విముక్తి కలిగించిన క్షేత్రం ఇదే

Airavatesvara Temple: తమిళనాడులోని కుంభకోణం ప్రాంతం అంటేనే ఆలయాలకు ప్రసిద్ధి. ఇక్కడ అడుగడుగునా ఏదో ఒక దేవాలయం, దాని వెనుక ఆసక్తికరమైన స్థలపురాణం కనిపిస్తుంది. అలాంటి పుణ్యక్షేత్రాల్లో దారాసురంలోని ఐరావతేశ్వర ఆలయం ప్రత్యేకమైనది. ఇంద్రుని వాహనం ఐరావతం ఇక్కడ శివుడిని ఆరాధించి తనకు వచ్చిన శాపం నుంచి బయటపడిందని స్థలపురాణం చెబుతోంది. అంతేకాదు, యమధర్మరాజు కూడా ఇక్కడి తీర్థంలో స్నానం చేసి ఐరావతేశ్వరుడిని పూజించడంతో ఉపశమనం పొందాడని మరో కథనం ఉంది.

12వ శతాబ్దంలో చోళుల నిర్మాణం

ఐరావతేశ్వర దేవాలయం తమిళనాడులోని తంజావూరు జిల్లాలో, కుంభకోణానికి సమీపంలోని దారాసురంలో ఉంది. ఇక్కడ పరమేశ్వరుడు ‘ఐరావతేశ్వరుడు’గా పూజలందుకుంటున్నాడు. 12వ శతాబ్దంలో చోళ రాజు రెండో రాజరాజ చోళుడు ఈ ఆలయాన్ని నిర్మించినట్లు చారిత్రక సమాచారం చెబుతోంది. ఆలయ నిర్మాణం, శిల్పాలు, మండపాలు, రాతి పనితనం చోళుల కళా నైపుణ్యాన్ని స్పష్టంగా చూపిస్తాయి. ఈ ఆలయానికి యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ గుర్తింపు కూడా లభించింది.

దుర్వాస మహర్షి శాపం

ఐరావతం సాధారణ ఏనుగు కాదు. దేవేంద్రుడి వాహనంగా పురాణాల్లో ప్రత్యేక స్థానం పొందిన ఈ దేవగజం స్వచ్ఛమైన తెల్లని వర్ణంతో కనిపిస్తుందని చెబుతారు. ఒక సందర్భంలో దుర్వాస మహర్షి ఆగ్రహానికి ఐరావతం గురైందట. తన తెల్లని రంగును చూసుకుని గర్వపడుతున్నావంటూ దుర్వాసుడు శపించడంతో ఐరావతం ఆ వర్ణాన్ని కోల్పోయిందని స్థలపురాణం చెబుతోంది. శాపం నుంచి బయటపడేందుకు ఎన్నో ప్రాంతాలు తిరిగినా ఫలితం లేకపోవడంతో చివరకు దారాసురంలోని పరమేశ్వరుడిని ఆశ్రయించింది. ఇక్కడి శివుడిని భక్తితో పూజించి, ఆలయ పరిసరాల్లోని తీర్థంలో స్నానం చేసిన తర్వాత ఐరావతానికి తిరిగి తన శ్వేత వర్ణం వచ్చిందని కథనం. ఈ కారణంగానే ఇక్కడి శివుడిని ‘ఐరావతేశ్వరుడు’ అని పిలుస్తారు.

యముడికి కూడా ఇక్కడే ఉపశమనం

ఆలయ ప్రాంగణంలోని తీర్థానికి ‘యమ తీర్థం’ అనే పేరు రావడం వెనుక కూడా ఆసక్తికరమైన పురాణగాథ ఉంది. ఒక సందర్భంలో యమధర్మరాజు చేసిన పొరపాటు కారణంగా ఆయన శరీరమంతా తీవ్రమైన బాధతో మండుతున్నట్లు అనిపించిందట. దీంతో ఆయన దారాసురంలోని ఐరావతేశ్వర క్షేత్రానికి వచ్చి యమ తీర్థంలో స్నానం చేసి, స్వామివారిని ఆరాధించాడని స్థలపురాణం చెబుతోంది. అనంతరం ఆయనకు ఆ బాధ నుంచి ఉపశమనం లభించిందని విశ్వాసం. కావేరీ జలాలతో నిండే ఈ తీర్థం అప్పటి నుంచి యమ తీర్థంగా ప్రసిద్ధి చెందింది.

రాతిలో చెక్కిన అద్భుత ప్రపంచం

ఐరావతేశ్వర ఆలయంలో అడుగడుగునా కనిపించే శిల్పాలు ప్రత్యేక ఆకర్షణ. గర్భాలయానికి ముందు ఉన్న మండపాన్ని ‘తిరు మండపం’ అంటారు. రథం ఆకారాన్ని పోలిన ఈ నిర్మాణం ఆలయ వాస్తు వైభవాన్ని తెలియజేస్తుంది. గర్భాలయంలో ఐరావతేశ్వరుడు కొలువై ఉండగా, పార్వతీదేవి ‘పెరియ నాయకి అమ్మన్’గా ప్రత్యేక సన్నిధిలో దర్శనమిస్తారు. ఇంద్రుడు, అగ్ని, వరుణుడు, వాయుదేవుడు, బ్రహ్మ, సూర్యుడు, విష్ణువు, దుర్గాదేవి, సరస్వతి, లక్ష్మీదేవి, గంగ, యమున, సుబ్రహ్మణ్యస్వామి, గణేశుడు తదితర దేవతల విగ్రహాలు కూడా ఆలయంలో కనిపిస్తాయి.

సప్తమాతృకల ప్రత్యేక సన్నిధి

గర్భాలయానికి నైరుతి వైపున ఉన్న మండపంలో పలు ఉపాలయాలు ఉన్నాయి. వాటిలో ఒకదానిలో యమధర్మరాజు విగ్రహం దర్శనమిస్తుంది. సమీపంలోని పెద్ద రాతి పలకపై సప్తమాతృకల శిల్పాలు చెక్కబడి ఉండటం మరో విశేషం.

రాతి మెట్లలో సప్తస్వరాలు!

ఈ ఆలయంలో ఎక్కువగా చెప్పుకునే అద్భుతాల్లో ‘గాన మెట్లు’ ఒకటి. గర్భాలయ ప్రవేశ మండపానికి వెళ్లే రాతి మెట్లను చేతితో తట్టినా, వాటిపై నడిచినా స-రి-గ-మ-ప-ద-ని అనే సప్తస్వరాల ధ్వనులు వినిపిస్తాయని చెబుతారు. ఒకే రాయిలో శిల్పులు ఇంతటి ధ్వని వైవిధ్యాన్ని ఎలా సాధించారన్నది ఇప్పటికీ ఆసక్తిని కలిగించే అంశమే. చోళుల నిర్మాణ నైపుణ్యానికి ఈ మెట్లు ఒక అద్భుత ఉదాహరణగా నిలిచాయి. ప్రతి రోజు నిత్యపూజలు జరిగే ఈ ఆలయంలో మాఘ మాసంలో మహాశివరాత్రి సందర్భంగా ప్రత్యేక పూజలు, ఉత్సవాలు నిర్వహిస్తారు. ఈ సమయంలో తమిళనాడుతో పాటు చుట్టుపక్కల ప్రాంతాల నుంచి కూడా భక్తులు పెద్ద సంఖ్యలో తరలివస్తారు. ఐరావతం శాపం నుంచి బయటపడిన కథ, యమధర్మరాజుకు లభించిన ఉపశమనం, చోళుల శిల్పకళ, సప్తస్వరాలు పలికే రాతి మెట్లు... ఈ నాలుగు అంశాలే ఐరావతేశ్వర క్షేత్రాన్ని ఒకేసారి పురాణం, చరిత్ర, కళల సమ్మేళనంగా నిలబెడుతున్నాయి.