Ananta Padmanabha Vratam: అనంత పద్మనాభస్వామి వ్రతం ఎందుకు జరుపుకుంటారు... ఎలా వాడుకలోకి వచ్చింది?

Ananta Padmanabha Vratam: భాద్రపద మాసం వచ్చిందంటే వరుసగా పండుగలు పలకరిస్తాయి. వినాయకచవితి సందడి ముగిసిన వెంటనే మరో ముఖ్యమైన పర్వదినం వస్తుంది. అదే అనంత పద్మనాభ స్వామి వ్రతం. భాద్రపద శుక్లపక్ష చతుర్దశి రోజున నిర్వహించే ఈ వ్రతాన్ని కొన్ని ప్రాంతాల్లో అనంత చతుర్దశి అని కూడా పిలుస్తారు. అయితే ఈ వ్రతానికి అంత ప్రాధాన్యం ఎందుకు వచ్చింది? అసలు దీనిని మొదట ఎవరు ఆచరించారు? అనే ప్రశ్నలకు సమాధానం వెతికితే కథ నేరుగా ద్వాపరయుగానికి, మహాభారత కాలానికి చేరుతుంది.

పాండవులు జూదంలో ఓడిపోయి అరణ్యవాసం చేస్తున్న రోజులు అవి. రాజ్యాన్ని కోల్పోయారు.. కష్టాలు చుట్టుముట్టాయి.. భవిష్యత్తు ఎలా ఉంటుందో తెలియని పరిస్థితి. అప్పుడు ధర్మరాజు యుధిష్ఠిరుడి మనసులో ఒక సందేహం కలిగింది. ఇలాంటి విపత్కర పరిస్థితుల నుంచి బయటపడటానికి ఏ ధర్మాన్ని, ఏ వ్రతాన్ని ఆచరించాలి? అని శ్రీకృష్ణుడిని అడిగినట్టు పురాణ కథనం చెబుతోంది.

అప్పుడు శ్రీకృష్ణుడు అనంత పద్మనాభ స్వామి వ్రతం గురించి పాండవులకు వివరించాడని విశ్వాసం. ‘అనంతుడు’ అంటే అంతం లేనివాడు, సర్వాంతర్యామి. సృష్టిలోని ప్రతి అణువులోనూ పరమాత్మ తత్వం వ్యాపించి ఉందనే భావనకు ‘అనంత’ అనే పేరు ప్రతీకగా నిలుస్తుంది. అలాంటి అనంతుడైన శ్రీమహావిష్ణువును భక్తిశ్రద్ధలతో పూజిస్తే జీవితంలోని కష్టాలు తొలగి, ధర్మమార్గంలో ముందుకు వెళ్లే శక్తి లభిస్తుందని శ్రీకృష్ణుడు చెప్పినట్లు పురాణాలు వివరిస్తాయి.

వినాయకచవితి తర్వాతే ఎందుకు?

అనంత పద్మనాభ వ్రతం భాద్రపద మాసంలోనే రావడం వెనుక కూడా ప్రత్యేకత ఉందని సంప్రదాయ విశ్వాసం. శుక్లపక్షంలో ముందుగా వినాయకచవితి వస్తుంది. విఘ్నాలను తొలగించే గణపతిని పూజించి, అనంతరం అనంత చతుర్దశి రోజున శ్రీమహావిష్ణువును ఆరాధించడం ఒక క్రమంగా కొనసాగింది. వినాయక నిమజ్జనం జరిగే రోజుతోనూ అనంత చతుర్దశికి సంబంధం ఏర్పడింది. ఒకవైపు గణపతి ఉత్సవాల ముగింపు, మరోవైపు అనంత పద్మనాభ స్వామి వ్రతం.. ఇలా భాద్రపద మాసంలోని ఈ పర్వదినం ఆధ్యాత్మికంగా ప్రత్యేక స్థానం సంపాదించుకుంది.

వ్రతాన్ని ఎలా ఆచరిస్తారు?

అనంత చతుర్దశి రోజున తిథికి అత్యంత ప్రాధాన్యం ఉంటుంది. సంప్రదాయ పంచాంగ పద్ధతుల ప్రకారం సూర్యోదయ సమయంలో చతుర్దశి తిథి ఉండే రోజున వ్రతాన్ని ఆచరించే ఆచారం ఉంది. ముందుగా గణపతి పూజ, అనంతరం నవగ్రహ పూజ నిర్వహించి, ఆ తర్వాత అనంత పద్మనాభ స్వామికి షోడశోపచార పూజ చేస్తారు. పూజలో అత్యంత ప్రత్యేకమైనది 14 ముడులతో కూడిన అనంత దారం. ఎరుపు రంగు దారాన్ని తీసుకుని 14 ముడులు వేసి దానిని తోరణం లేదా రక్షాదారంగా ఉపయోగిస్తారు. ఈ 14 ముడులకు కూడా ప్రత్యేకమైన ఆధ్యాత్మిక అర్థం ఉందని సంప్రదాయం చెబుతుంది. అనంతుడి కృపతో జీవితంలోని వివిధ కష్టాలను అధిగమించి ధర్మబద్ధమైన జీవనం సాగించాలనే సంకల్పానికి ఇది ప్రతీకగా భావిస్తారు.

14 సంఖ్యకు అంత ప్రాధాన్యం ఎందుకు?

ఈ వ్రతంలో 14 అనే సంఖ్య పదేపదే కనిపిస్తుంది. 14 ముడులు, 14 సంవత్సరాల పాటు వ్రతాన్ని కొనసాగించాలనే సంప్రదాయం.. ఇలా ఈ సంఖ్యకు ప్రత్యేక స్థానం ఉంది. పౌరాణిక భావనల్లో 14 లోకాలు, 14 సంవత్సరాల వనవాసం వంటి అంశాలతోనూ ఈ సంఖ్యకు సంబంధం కనిపిస్తుంది. పాండవులు కూడా 12 సంవత్సరాల అరణ్యవాసం, ఒక సంవత్సరం అజ్ఞాతవాసం వంటి కఠిన పరిస్థితులను ఎదుర్కొన్నారు. అందువల్ల అనంత వ్రత కథలో 14 అనే సంఖ్యకు వచ్చిన ప్రాధాన్యాన్ని భక్తులు ప్రత్యేకంగా చూస్తారు.

14 ఏళ్లు వ్రతం చేయడం వెనుక భావం

ఈ వ్రతాన్ని వరుసగా 14 సంవత్సరాలు ఆచరించడం శ్రేయస్కరమని సంప్రదాయ విశ్వాసం. ప్రతి ఏడాది భక్తితో వ్రతాన్ని కొనసాగించడం ద్వారా సంకల్పబలం పెరుగుతుందని, జీవితంలో ఎదురయ్యే కష్టాలను ధైర్యంగా ఎదుర్కొనే శక్తి లభిస్తుందని పెద్దలు చెబుతారు. పాండవులు అనంతుడిని ఆరాధించిన తర్వాత తమ కష్టాలను అధిగమించి చివరకు మహాభారత యుద్ధంలో విజయాన్ని సాధించారని పురాణ కథనం చెబుతోంది. అందుకే ఈ వ్రతాన్ని కష్టాల నుంచి బయటపడేందుకు, కార్యసిద్ధి కోసం, కుటుంబ శ్రేయస్సు కోసం ఆచరించే సంప్రదాయం బలపడింది.

అయితే అనంత పద్మనాభ వ్రతం వెనుక అసలు సందేశం కేవలం కోరికలు నెరవేరాలని దేవుడిని ప్రార్థించడం మాత్రమే కాదు. కష్టకాలంలో మనిషి నమ్మకాన్ని కోల్పోకుండా ఉండటం, ధర్మాన్ని వదలకుండా ముందుకు సాగటం, ఓర్పుతో తన బాధ్యతలను నిర్వర్తించడం కూడా ఇందులోని ప్రధాన భావం. అందుకే ప్రతి ఏడాది భాద్రపద శుక్లపక్ష చతుర్దశి రోజున భక్తులు అనంత పద్మనాభ స్వామిని స్మరిస్తారు. 14 ముడులతో కట్టే ఆ దారం కేవలం ఒక పూజా గుర్తు కాదు.. కష్టాలు ఎన్ని వచ్చినా ధర్మాన్ని విడిచిపెట్టకుండా ముందుకు సాగాలనే సంకల్పానికి ప్రతీకగా భావిస్తారు.