Bhojpur Shiva Temple: భీముడు మోకాళ్లపై కూర్చొని పూజించిన శివలింగం... అసంపూర్ణంగా ఎందుకు మిగిలిపోయిందో తెలుసా?

Bhojpur Shiva Temple: శివుడిని ఆరాధించడానికి గొప్ప ఆడంబరాలు అవసరం లేదని భక్తుల విశ్వాసం. స్వచ్ఛమైన మనసుతో సమర్పించే కొద్దిపాటి నీటినైనా స్వీకరించి అనుగ్రహించే దేవుడిగా పరమశివుడికి పేరుంది. అయితే మధ్యప్రదేశ్‌లోని ఒక పురాతన ఆలయంలో కొలువైన మహాశివలింగం మాత్రం భక్తులను ఆశ్చర్యంలో ముంచెత్తుతుంది. దాని ఎత్తు, ఆలయ నిర్మాణం వెనుక ఉన్న విశేషాలతో పాటు, ఈ దేవాలయం అసంపూర్ణంగా ఎందుకు మిగిలిపోయిందనే ప్రశ్న కూడా ఆసక్తిని రేకెత్తిస్తుంది. అదే భోజ్‌పూర్‌లోని ప్రసిద్ధ శివాలయం.

40 అడుగుల శివలింగం.. అబ్బురపరిచే నిర్మాణం

మధ్యప్రదేశ్‌ రాజధాని భోపాల్‌కు సమీపంలోని భోజ్‌పూర్‌లో ఈ పురాతన శివాలయం ఉంది. భారీ శివలింగం కారణంగా ఈ క్షేత్రం ప్రత్యేక గుర్తింపు పొందింది. ఆలయంలోని శివలింగం పానపట్టంతో కలిపి సుమారు 40 అడుగుల ఎత్తులో ఉంటుందని చెబుతారు. ఒకే రాతితో రూపొందించిన ఈ శివలింగం నిర్మాణం అప్పటి శిల్పుల నైపుణ్యానికి నిదర్శనంగా నిలుస్తోంది. ఈ ఆలయాన్ని పరిశీలిస్తే, సాధారణ దేవాలయాల మాదిరిగా పూర్తిస్థాయి నిర్మాణం కనిపించదు. భారీ గోడలు, ఎత్తైన నిర్మాణ భాగాలు ఉన్నప్పటికీ, కొన్ని పనులు మధ్యలోనే ఆగిపోయినట్లు స్పష్టమవుతుంది. అందుకే భోజ్‌పూర్ ఆలయం కేవలం ఆధ్యాత్మిక క్షేత్రంగానే కాకుండా, ప్రాచీన భారతీయ నిర్మాణ కళను తెలుసుకునేందుకు కూడా ముఖ్యమైన ప్రదేశంగా నిలిచింది.

భీముడు మోకాళ్లపై కూర్చొని పూజించాడా?

భోజ్‌పూర్ శివాలయానికి సంబంధించి పాండవులతో ముడిపడిన కథనాలు ప్రచారంలో ఉన్నాయి. మహాభారతంలోని భీముడు అపారమైన బలశాలి. ఆయన భారీ శరీరాకృతిని దృష్టిలో పెట్టుకొని, ఇక్కడి మహాశివలింగం ముందు భీముడు మోకాళ్లపై కూర్చొని పుష్పాలతో పూజించేవాడని స్థానిక కథనాలు చెబుతాయి. పాండవులు తమ తల్లి కుంతీదేవి కోసం ఈ ఆలయాన్ని నిర్మించారని కూడా కొన్ని పురాణ గాథల్లో ప్రస్తావిస్తారు. అయితే ఈ కథనాలను చారిత్రక ఆధారాలతో నిర్ధారించిన విషయాలుగా కాకుండా, క్షేత్ర సంప్రదాయంలో భాగంగా చూడాలి. భక్తులకు ఈ గాథలు శివుడిపై పాండవులకు ఉన్న భక్తిని గుర్తుచేస్తాయి. భీముడి బలానికి, శివారాధనలోని వినయానికి మధ్య ఉన్న వ్యత్యాసం ఈ కథకు ప్రత్యేకతను తీసుకొస్తుంది.

ఆలయం అసంపూర్ణంగా ఎందుకు మిగిలిపోయింది?

ఈ ప్రశ్నకు సమాధానం తెలుసుకోవాలంటే చరిత్ర వైపు చూడాలి. చరిత్రకారుల అభిప్రాయం ప్రకారం, భోజ్‌పూర్ ఆలయ నిర్మాణం పరమార రాజవంశానికి చెందిన రాజు భోజుడి కాలంతో సంబంధం కలిగి ఉంది. ఆయన పాలన సాధారణంగా 11వ శతాబ్దంతో అనుసంధానించబడుతుంది. ఈ ఆలయ నిర్మాణం ఎందుకు పూర్తికాలేదనే విషయంపై స్పష్టమైన ఏకాభిప్రాయం లేదు. నిర్మాణ పనులు ఏదో కారణంతో మధ్యలోనే ఆగిపోయాయని పరిశోధకులు భావిస్తున్నారు. ఇక పాండవుల కాలానికి చెందినవారు చాలా ఎత్తుగా ఉండటంతో, వారు సులభంగా ప్రవేశించేందుకు ఆలయ ద్వారాన్ని పూర్తిగా మూసివేయలేదనే కథనం కూడా ప్రచారంలో ఉంది. అయితే దీనికి చారిత్రక ఆధారాలు లేవు. కాబట్టి ఈ వివరణను పురాణ విశ్వాసంగా మాత్రమే అర్థం చేసుకోవాలి.

శివపార్వతుల నుంచి గంగా యమునల వరకు

ఆలయ నిర్మాణంలో మరో విశేషం దాని శిల్పాలు. గర్భగుడి ప్రవేశ ప్రాంతంలో గంగా, యమునా దేవతల విగ్రహాలు కనిపిస్తాయి. స్తంభాలపై శివపార్వతులు, బ్రహ్మ సరస్వతి, రామసీత, విష్ణు లక్ష్మి వంటి దేవతా రూపాలను చెక్కినట్లు వివరాలు ఉన్నాయి. ఆలయ బాహ్య గోడలపై యక్షుల శిల్పాలు కూడా కనిపిస్తాయి. ఈ రూపాలు భారతీయ ఆధ్యాత్మిక సంప్రదాయంలో ప్రకృతి, ధర్మం, సృష్టి, పరిరక్షణ వంటి భావాలకు ప్రాధాన్యాన్ని గుర్తుచేస్తాయి. ఇక్కడ శివలింగానికి అభిషేకం చేయడానికి భక్తులు తరలివస్తుంటారు. భక్తి సంప్రదాయంలో అభిషేకం అనేది కేవలం ఆచారం మాత్రమే కాదు; మనసును ప్రశాంతంగా ఉంచుకొని దైవాన్ని స్మరించుకునే మార్గంగా భావిస్తారు.

భోజ్‌పూర్ ఆలయం గురించి చెప్పుకునే కథలు, అక్కడ కనిపించే భారీ శివలింగం, మధ్యలో ఆగిపోయిన నిర్మాణం.. ఇవన్నీ ఈ క్షేత్రాన్ని ప్రత్యేకంగా నిలబెడుతున్నాయి. పురాణ గాథలు భక్తిని పెంచితే, ఆలయంలోని నిర్మాణ అవశేషాలు చరిత్రపై ప్రశ్నలు రేకెత్తిస్తాయి. ఆధ్యాత్మిక విశ్వాసం, చారిత్రక పరిశోధన రెండింటినీ కలిపి చూసినప్పుడే భోజ్‌పూర్ శివాలయం విశిష్టతను మరింత లోతుగా అర్థం చేసుకోవచ్చు.