Lingaraj Temple: భువనేశ్వర్‌ లింగరాజ ఆలయ శిఖర రహస్యం....ఎంత పురాతనమైనదంటే

Lingaraj Temple: భువనేశ్వర్‌లోని లింగరాజ ఆలయం కేవలం శివాలయం మాత్రమే కాదు.. శతాబ్దాల చరిత్రను, అద్భుతమైన కళింగ శిల్పకళను, శివకేశవుల ఆరాధనా సంప్రదాయాన్ని తనలో దాచుకున్న పవిత్ర క్షేత్రం. సుమారు 180 అడుగుల ఎత్తైన ఆలయ శిఖరం చూపరులను ఆకట్టుకుంటే, ఈ ఆలయ నిర్మాణం వెనుక ఉన్న చరిత్ర, ఇక్కడి స్థలపురాణం భక్తులను ఆధ్యాత్మిక అనుభూతిలో ముంచెత్తుతాయి. ఒడిశా రాజధాని భువనేశ్వర్‌లో కొలువైన లింగరాజ స్వామిని దర్శించుకోవడానికి దేశం నలుమూలల నుంచి భక్తులు వస్తుంటారు.

6వ శతాబ్దం నుంచి కొనసాగిన ఆలయ నిర్మాణం

భువనేశ్వర్‌ను ఆలయాల నగరంగా పిలుస్తారు. ఈ ప్రాంతంలోని వందలాది పురాతన ఆలయాల్లో లింగరాజ దేవాలయానికి ప్రత్యేక స్థానం ఉంది. ఈ ఆలయ ప్రధాన నిర్మాణం 11వ శతాబ్దానికి చెందినదిగా ప్రసిద్ధి చెందింది. అయితే, చారిత్రక ఆధారాల ప్రకారం క్రీస్తుశకం 615–657 మధ్య పాలించిన రాజు లలిత ఇందు కేసరి కాలంలోనే ఆలయంలోని కొన్ని భాగాలు నిర్మితమైనట్లు చెబుతారు. తరువాత సోమవంశ రాజుల కాలంలో నిర్మాణ పనులు మరింత విస్తరించాయి. జజాతి కేసరి ఈ ఆలయ అభివృద్ధిలో కీలక పాత్ర పోషించిన రాజుగా చరిత్రలో ప్రస్తావించబడతారు. ఆలయంలోని వివిధ మండపాలు వేర్వేరు కాలాల్లో నిర్మితమయ్యాయని చారిత్రక కథనాలు సూచిస్తున్నాయి. భోగమండపం 10వ శతాబ్దానికి చెందినదిగా, జగమోహన మండపం వంటి నిర్మాణాలు 11వ శతాబ్దానికి చెందినవిగా భావిస్తారు. అంటే, ఈ ఆలయం ఒక్కరోజులోనో, ఒకే రాజు పాలనలోనో రూపుదిద్దుకున్నది కాదు. తరతరాల పాలకులు, శిల్పులు అందించిన కృషికి ఇది ప్రతీకగా నిలుస్తోంది.

180 అడుగుల శిఖరంలో కళింగ శిల్పకళ

లింగరాజ ఆలయాన్ని ప్రత్యేకంగా నిలబెట్టేది దాని ఎత్తైన శిఖరం. సుమారు 180 అడుగుల ఎత్తుతో కనిపించే ప్రధాన ఆలయ నిర్మాణం కళింగ శైలికి అద్భుతమైన ఉదాహరణ. పైకి ఎగసినట్లు కనిపించే శిఖరం, రాతిపై చెక్కిన శిల్పాలు, సున్నితమైన అలంకరణలు ఆనాటి శిల్పుల నైపుణ్యాన్ని తెలియజేస్తాయి. ఆలయ ప్రాంగణంలో ప్రధాన గర్భగుడితో పాటు అనేక ఉపాలయాలు ఉన్నాయి. సంప్రదాయం ప్రకారం ఈ క్షేత్రంలో 108 ఆలయాలు ఉన్నట్లు చెబుతారు. ఒక్కో ఆలయానికి ఒక్కో ప్రత్యేకత ఉండటంతో, ఈ ప్రాంగణాన్ని దర్శించడం భక్తులకు ఆధ్యాత్మిక యాత్రలా అనిపిస్తుంది. గర్భగుడిలో కొలువైన స్వామిని లింగరాజుగా పూజిస్తారు. ఇక్కడి శివలింగాన్ని హరిహర స్వరూపంతో అనుసంధానించి ఆరాధించడం మరో విశేషం. శివుడు, విష్ణువు వేర్వేరు కాదనే ఆధ్యాత్మిక భావన ఈ క్షేత్ర సంప్రదాయంలో కనిపిస్తుంది.

ఏకామ్రక్షేత్రంగా పేరొందిన పవిత్ర స్థలం

స్థలపురాణం ప్రకారం, ఏకామ్రం అనే మామిడి చెట్టు కింద శివుడు స్వయంభువుగా వెలిశాడని భక్తులు విశ్వసిస్తారు. అందుకే ఈ ప్రాంతానికి ఏకామ్రక్షేత్రం అనే పేరు వచ్చింది. ఈ క్షేత్రాన్ని త్రిభువనేశ్వరుడి ఆలయంగా పిలిచేవారని, ఆ పేరు కాలక్రమంలో భువనేశ్వర్‌గా మారిందని కూడా చెబుతారు. పురాణ కథనం ప్రకారం, పార్వతీదేవి ఈ ప్రాంతానికి వచ్చి ఇద్దరు రాక్షసులను సంహరించింది. ఆ సంఘటనతో సంబంధం ఉన్న కొలను పార్వతి కొలనుగా ప్రసిద్ధి చెందిందని స్థానిక సంప్రదాయం వివరిస్తుంది. ఇక్కడ మరో పవిత్ర జలాశయం బిందుసాగర్. పార్వతీదేవి దాహాన్ని తీర్చేందుకు శివుడు త్రిశూలంతో నేలను తవ్వగా ఈ జలాశయం ఏర్పడిందని స్థలపురాణం చెబుతుంది. బిందుసాగర్‌లోని నీటికి పవిత్రత ఉందని భక్తులు విశ్వసిస్తారు. ఈ జలాన్ని ఆలయ పూజల్లోనూ వినియోగిస్తారు.

శివుడితో పాటు విష్ణువుకు కూడా పూజలు

లింగరాజ ఆలయ చరిత్రలో మరో ముఖ్యమైన పరిణామం 12వ శతాబ్దంలో చోటుచేసుకున్నట్లు చారిత్రక కథనాలు చెబుతున్నాయి. గంగ రాజవంశ పాలనలో శివుడితో పాటు విష్ణువుకు కూడా ప్రాధాన్యం పెరిగింది. దీంతో ఈ క్షేత్రం హరిహర ఆరాధనకు ప్రసిద్ధి చెందింది. ఆలయంలో జరిగే అభిషేకాలు, పూజలు, వార్షిక ఉత్సవాలు భక్తులను విశేషంగా ఆకర్షిస్తాయి. స్వామికి నీటితో పాటు పాలు, సంప్రదాయంలో భాగంగా పేర్కొనే ఇతర పూజాద్రవ్యాలతో అభిషేకం నిర్వహిస్తారు. ఆలయ ఉత్సవాల్లో భాగంగా జరిగే తెప్పోత్సవం కూడా భక్తులకు ప్రత్యేక ఆకర్షణ. లింగరాజ స్వామిని దర్శించుకుంటే మనసులోని కోరికలు నెరవేరుతాయని, చేపట్టిన పనులు సఫలమవుతాయని భక్తుల నమ్మకం. అయితే ఈ క్షేత్ర విశిష్టత కోరికలు నెరవేరుతాయనే విశ్వాసానికే పరిమితం కాదు. శతాబ్దాల చరిత్ర, శిల్పకళా వైభవం, శివకేశవుల సమైక్య ఆరాధన కలిసిన పవిత్ర స్థలం ఇది. అందుకే భువనేశ్వర్‌కు వెళ్లే భక్తులకు లింగరాజ ఆలయ దర్శనం ఒక ప్రత్యేక ఆధ్యాత్మిక అనుభూతిగా నిలుస్తుంది.