Tirumala: వెయ్యేళ్లనాటి బ్రహ్మోత్సాల చరిత్ర... ప్రతి ఒక్కరూ తప్పక తెలుసుకోవాలి

Tirumala: తిరుమల కొండలపై గోవింద నామస్మరణ మార్మోగుతూ, మలయప్ప స్వామి వివిధ వాహనాలపై భక్తులకు దర్శనమిచ్చే బ్రహ్మోత్సవాల వైభవం మాటల్లో చెప్పలేనిది. తొమ్మిది రోజుల పాటు సాగే ఈ ఉత్సవాలు కేవలం ఆలయ సంప్రదాయం మాత్రమే కాదు.. శతాబ్దాల చరిత్రను, వైష్ణవ భక్తి పరంపరను, శ్రీ వేంకటేశ్వరుడిపై భక్తులకు ఉన్న అపారమైన విశ్వాసాన్ని చాటిచెప్పే మహాపర్వం. ఈ ఉత్సవాలకు సంబంధించిన పురాణ విశేషాలు ఒకవైపు ఉంటే, ఆలయ శాసనాలు వెల్లడించే చారిత్రక ఆధారాలు మరోవైపు ఉన్నాయి. మరి బ్రహ్మోత్సవాలు ఎప్పటి నుంచి జరుగుతున్నాయి? వాటి వెనుక ఉన్న విశేషాలేమిటి?

బ్రహ్మదేవుడి పేరుతో బ్రహ్మోత్సవాలు

తిరుమలలో జరిగే బ్రహ్మోత్సవాలకు పురాణ సంప్రదాయంలో విశిష్టమైన స్థానం ఉంది. పురాణ కథనం ప్రకారం, సృష్టికర్త బ్రహ్మదేవుడు స్వయంగా శ్రీనివాసుడికి ఉత్సవాలను నిర్వహించాడని చెబుతారు. అందుకే వీటికి 'బ్రహ్మోత్సవాలు' అనే పేరు వచ్చిందని భక్తులు విశ్వసిస్తారు. ఈ ఉత్సవాలు స్వామివారి పట్ల భక్తిని వ్యక్తం చేయడమే కాకుండా, సకల దేవతల సమక్షంలో శ్రీహరి వైభవాన్ని చాటిచెబుతాయని పురాణ సంప్రదాయం వివరిస్తుంది. ఆనందనిలయంలో మూలవిరాట్టుగా కొలువైన శ్రీ వేంకటేశ్వరుడు ఉత్సవాల సమయంలో మాడవీధుల్లో విహరిస్తూ భక్తులకు దర్శనమిస్తాడు. గర్భగుడిలో స్వామివారిని దర్శించుకోవడం ఎంత పవిత్రమో, వాహన సేవల్లో పాల్గొని ఉత్సవమూర్తిని దర్శించుకోవడం కూడా అంతే విశిష్టమైన అనుభూతిగా భక్తులు భావిస్తారు.

పదో శతాబ్దం నుంచే చారిత్రక ఆధారాలు

తిరుమల బ్రహ్మోత్సవాల ప్రాచీనతను తెలియజేసే ముఖ్యమైన ఆధారాల్లో ఆలయ శాసనాలు ప్రముఖమైనవి. పల్లవ వంశానికి చెందిన సామవై పెరుందేవి శ్రీ వేంకటేశ్వరస్వామికి వెండి భోగ శ్రీనివాసమూర్తిని సమర్పించినట్లు చారిత్రక వివరాలు చెబుతున్నాయి. ఉత్సవాల నిర్వహణకు అవసరమైన ఏర్పాట్ల కోసం ఆమె భూములను దానం చేసినట్లు తిరుమల ఆలయంలోని శాసనం ద్వారా తెలుస్తోంది. ఈ ఆధారాలు పదో శతాబ్దం నాటికే తిరుమలలో ఉత్సవ సంప్రదాయం బలంగా ఉన్నట్లు సూచిస్తున్నాయి. అంటే బ్రహ్మోత్సవాలు ఒక్కరోజులో ఏర్పడిన ఆచారం కాదు. తరతరాలుగా రాజులు, దాతలు, అర్చకులు, భక్తులు అందించిన సహకారంతో ఈ సంప్రదాయం మరింత వైభవాన్ని సంతరించుకుంది.

విజయనగర రాజుల కాలంలో విశేష ప్రాచుర్యం

తిరుమల ఆలయ చరిత్రలో విజయనగర రాజుల పాత్ర ఎంతో కీలకమైనది. ముఖ్యంగా శ్రీకృష్ణదేవరాయలు తిరుమలను పలుమార్లు సందర్శించి స్వామివారికి కానుకలు సమర్పించినట్లు ఆలయ శాసనాలు తెలియజేస్తున్నాయి. ఆయన కాలంలో ఆలయ సేవలు, ఉత్సవాలు, దానధర్మాలకు విశేష ప్రాధాన్యం లభించింది. తదనంతరం అచ్యుతరాయలు వంటి పాలకులు కూడా స్వామివారి ఉత్సవాల నిర్వహణకు విరాళాలు అందించారు. తాళ్లపాక వంశానికి చెందిన అన్నమాచార్యుల వారసులు కూడా తిరుమల భక్తి సంప్రదాయానికి తమవంతు సేవ చేశారు. ఈ విధంగా వివిధ రాజవంశాల ఆదరణతో బ్రహ్మోత్సవాల నిర్వహణ మరింత విస్తరించింది. ఒకప్పుడు సంవత్సరంలో వేర్వేరు సందర్భాల్లో పలు బ్రహ్మోత్సవాలు నిర్వహించినట్లు శాసనాలు సూచిస్తున్నాయి. పెరటాశి, మార్గళి, పాంగుని వంటి సందర్భాల్లో జరిగే ఉత్సవాలు ఈ సంప్రదాయ వైవిధ్యాన్ని తెలియజేస్తాయి.

వాహన సేవల్లో ఆధ్యాత్మిక సందేశం

బ్రహ్మోత్సవాల్లో గరుడ వాహనం, హనుమంత వాహనం, శేష వాహనం వంటి సేవలకు ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం ఉంది. ప్రతి వాహన సేవ వెనుక ఒక ఆధ్యాత్మిక భావన, ఒక సందేశం దాగి ఉంటుంది. గరుడ వాహనంపై స్వామివారిని దర్శించుకోవడానికి లక్షలాది మంది భక్తులు తరలివస్తారు. స్వామివారి దివ్యరూపాన్ని దర్శిస్తూ గోవింద నామస్మరణ చేయడం భక్తులకు అపారమైన ఆనందాన్ని అందిస్తుంది. పురాణ విశ్వాసాల ప్రకారం, బ్రహ్మోత్సవాలను భక్తితో వీక్షించడం పుణ్యప్రదం. అయితే ఈ ఉత్సవాల అసలైన సందేశం భక్తి, వినయం, ధర్మబద్ధమైన జీవనం, సేవాభావం వంటి విలువలను ఆచరణలో పెట్టడమే.

నేటికీ కొనసాగుతున్న పవిత్ర సంప్రదాయం

ప్రస్తుతం తిరుమలలో ప్రతి సంవత్సరం ఆశ్వయుజ మాసంలో సాలకట్ల బ్రహ్మోత్సవాలు ఘనంగా నిర్వహిస్తారు. అధిక మాసం వచ్చిన సంవత్సరాల్లో సంప్రదాయం ప్రకారం అదనంగా నవరాత్రి బ్రహ్మోత్సవాలు కూడా జరుగుతాయి. అంకురార్పణతో ప్రారంభమయ్యే ఉత్సవాల్లో ధ్వజారోహణం, వాహన సేవలు, చక్రస్నానం వంటి కార్యక్రమాలు ప్రత్యేక ఆకర్షణగా నిలుస్తాయి. శతాబ్దాలు గడిచినా, పాలకులు మారినా, కాలం మారినా తిరుమల బ్రహ్మోత్సవాల వైభవం మాత్రం కొనసాగుతూనే ఉంది. కొండపై వెలసిన శ్రీనివాసుడిని దర్శించుకోవాలనే ఆకాంక్ష ప్రతి భక్తుడి హృదయంలో నిలిచిపోతుంది. ఆ స్వామివారి నామస్మరణతో మనసుకు ప్రశాంతత లభిస్తుందని, ధర్మమార్గంలో నడిచేందుకు ప్రేరణ కలుగుతుందని భక్తులు విశ్వసిస్తారు. బ్రహ్మోత్సవాల గొప్పతనం వాటి ప్రాచీనతలో మాత్రమే లేదు.. తరతరాలుగా భక్తుల హృదయాల్లో నిలిచిన శ్రీ వేంకటేశ్వరుడి మహిమలోనూ ఉంది. అందుకే తిరుమల బ్రహ్మోత్సవాలు ఒక ఉత్సవం మాత్రమే కాదు.. భక్తి, చరిత్ర, ఆధ్యాత్మికత కలిసిన మహా వైభవం.